Sloppenwijk gezien vanaf Copacabana (bron: Archined.nl)

‘’Urban planning in Rio de Janeiro, Brazil’’

Braziliaanse steden zijn als een woestijn van wolkenkrabbers waar de welgestelde leven met er om heen een ‘korst’ van spontane, geïmproviseerde gebieden waar de armen leven. De socio-economische verschillen zijn groot, en in nieuwe stedelijke ontwikkelingsgebieden hebben de verschillen een toppunt bereikt. Volgens Europese modellen worden hele luxe ghetto’s en ‘gated communities’ gebouwd. Deze woonwijken sluiten alles uit dat niet welkom is, gevoed door een obsessie van veiligheid. Weg van de chaos van de metropool wordt voorzien van veiligheid, comfort en een intact ogende omgeving. Wat enkel ontbreekt is geschiedenis, identiteit en publieke interactie.

Sinds 1900 hebben deze steden over het algemeen in het teken van modernisering gestaan. Vroeger waren het vissersdorpen, deze werden populairder, men bouwde er hotels en uiteindelijk werden het enorme metropolen. Dichtbevolkt, haast geen groen, hoge verkeerdichtheid, enorme torens, activiteiten gecentraliseerd rondom het strand.

In de tekst lees je, net als de tekst over Ouagadoudou dat het overnemen van Europese modellen niet sterk uitpakt. De Europese toren blijken niet te functioneren in het tropische klimaat, wat de populariteit van airconditionings verklaard. Soms is getracht torens te bouwen die beter bij het klimaat passen, tevergeefs want een airconditioning wordt als vanzelfsprekend gezien.

Mexico stad, geimproviseerde stedelijkgebied (bron: bustler.net)

‘’Mexico city’’

De stedelijke opbouw is in Mexico stad haast identiek aan die van Rio de Janeiro. Luxe ghetto’s omgeven door enorme geïmproviseerde stedelijke gebieden. In Mexico stad beleven de doe-het-zelf huizen in deze gebieden een nieuwe opleving. De bewoners bouwen naast hun eigen huizen ook hun eigen infrastructuur en voorzieningen terwijl ze vechten tegen discriminatie vanuit de overheid en de hogere klassen. Een huis heeft een hybride karakter, terwijl traditie en moderne bouwmethoden hand in hand gaan, voorziet het van woonruimte, werkplaatsen of een winkel en voorziet het de familie van veiligheid. Woningen kunnen in de loop van de tijd worden uitgebreid wat haaks tegenover de conventionele goedkope huizen staat, een soort geoptimaliseerde, niet uitbreidbare container. 50% leeft in een geïmproviseerd gebied maar op den duur worden de gebieden, door gebrek aan infrastructuur, vanzelf overgenomen door de metropool. Grondgebruik, verkeer, infrastructuur, alles moet gecontroleerd en ontwikkeld.


‘’Housing Construction’’

De modernisering is de bewoners van sloppenwijken niet ontgaan. Zo is het in Ghana een teken van welvaart om moderne bouwmaterialen te gebruiken voor een (sloppen)woning. Een nadeel: woningen vaak niet ontstaan vanuit een traditie en zijn geen lokale maar, dure materialen met als gevolg dat de woningen niet geschikt zijn voor het klimaat.

Ook in Brazilië worden traditionele materialen beschouwd als niet ‘up-to-date’ en worden moderne dure materialen gebruikt waardoor bewoners genoodzaakt zijn te bezuinigen op andere – meestal de verkeerde – punten. Het gevaar is bijvoorbeeld dat bij zware regenval – dat regelmatig voor komt – de constructie bezwijkt.

In 1996 zijn studenten uit Brazilie te hulp gesprongen en hebben samen met de bewoners een nieuw concept voor de woningen bedacht. Kenmerkend aan het project is dat een groot deel van een bouwsel uit prefab elementen bestaat. Dit zorgt voor nauwkeurigheid en tegelijkertijd voor eenvoud tijdens de uitvoering. De kosten zijn terug gedrongen door een weloverwogen keuze van de materialen. Een huis van 20m2 kost nu 2200 dollar. Ter vergelijking: eerst kostte een huis in een favela met moderne materialen 5500 dollar.

Wat ik sterk vindt aan de tekst is dat het verschil duidelijk wordt tussen traditie en conventioneel denken, iets wat vaak wordt gezien als hetzelfde.. Hier is een duidelijk voorbeeld dat traditie iets is dat je misschien beter kunt omarmen in plaats van vermijden of uitsluiten. Traditie kan een toegevoegde waarde zijn, traditie is niet achteruitgang en traditie staat niet perse in de weg. Traditie heeft in eerste instantie te maken met identiteit, met gevoel, met iets dat ontstaat en veranderd door de tijd heen. Conventioneel denken gaat echter in eerste instantie uit van behoud, denken zonder open te staan voor alternatieven.
In de tekst wordt beschreven dat ieder planningsconcept voor het huisvesten van armen, dat niet de ervaringen van het informele bouwen in acht neemt, mislukt. Dat het mislukt komt doordat er niet wordt gekeken naar traditie en er wel conventioneel wordt gedacht.