Het Afrikaanse continent kent grote klimaatverschillen: de Sahara kent een lage vochtigheid en weinig regenval, gekoppeld in grote schommelingen in temperatuur tussen dag en nacht, de Savanne heeft droge en natte periodes met fluctuaties in temperatuur door het jaar heen, en het equatoriale woud is het altijd warm en vochtig en de verschillen tussen dag en nacht en de seizoenen zijn gering. De Sahara kent voornamelijk twee traditionele bouwtypes, de Savanne kent een grote architectonische verscheidenheid, en in het regenwoud kent voornamelijk een bouwtype. Alle traditionele gebouwtypes zijn precies toegesneden op de lokale klimaatcondities waardoor niet echt te spreken is over een typische Afrikaanse architectuur. Toch bestaat er een bepaalde woontypologie die op veel plaatsen terug komt: de cour met de cases. De cour is het binnen terrein, met daaromheen de los van elkaar geplaatste cases die allemaal tot een bepaald persoon toebehoren.
De vroeg koloniale gebouwen combineerde westerse import met lokale gegevenheden. Tot de WO-II bleef de architectuur in Afrika vooral beperkt tot deze ingenieursbouw. Pas de modernistisch geschoolde generatie uit het westen zou de moderne architectuur op grote schaal in Afrika gaan toepassen wat een homogene architectuur, geïnspireerd op Le Corbusier, over het continent tot gevolg had. Deze gebouwen werden universeel toegepast en waren daarom niet toegesneden op lokale omstandigheden.
Later kwamen er voorstanders van een architectuur die zich aanpast aan het lokale klimaat zonder mondiaal geldende principes uit het oog te verliezen die zich juist tegen de lokale culturele continuïteit afkeerde. Kolonel Dobie liet een huis bouwen op het schiereiland Masaki tegen de kust van Dar es Salaam. Hij wilde met zijn huis het goede voorbeeld geven en liet daarom een autarkisch huis bouwen. Het huis werd afgestemd op de lokaal geldende klimaatprincipes waardoor airco’s overbodig waren. Ook werden lokale flora behouden in de tuin van de woning. Ventilatie, verwarming, koeling, watervoorziening en verlichting, in alles was het huis zelfvoorzienend.
Turiani ziekenhuis
Het Turiani-ziekenhuis is een voorbeeld van architectuur waar traditionele elementen opnieuw worden toegepast om in Afrikaans comfort te voorzien. Naast duurzaamheid in het oog te houden, werd hier ook de culturele context in beschouwing genomen, wat van belang is gebleken voor de acceptatie van het gebouw binnen de lokale cultuur. Het bleek onmogelijk om met de gangbare technologische oplossingen het ziekenhuis te voorzien van infrastructuur, watervoorziening en energie. Daarom werden nieuwe, naar de lokale gegevenheden aangepaste voorzieningen geplaatst die op zichzelf goed bleken te werken. Achteraf, toen het ziekenhuis volledig werd gerund door lokale artsen en andere werknemers, bleken de voorzieningen al lang te zijn vervangen door traditionele voorzieningen. Het gebouw was door de lokale bevolking geaccepteerd en het ziekenhuis bleek nog altijd succesvol, maar de infrastructuur paste blijkbaar niet binnen de culturele context waardoor de bevolking heeft teruggegrepen op traditionele voorzieningen.
De schrijver concludeert dat de klimaattechnische context erg belangrijk is voor het optimaliseren van het comfort. Elke nieuwe ontwerp vraagt om een studie en aanpassing van bestaande modellen. Vooral in de tropen licht hier een grote uitdaging omdat de modernisten zich nooit op dat gebied hebben geconcentreerd. Afrikanen leven tussen moderniteit en traditie, en gebleken is dat niet mag worden verwacht dat vanaf buiten af opgelegde veranderingen worden geaccepteerd. Ook is gebleken dat het negeren van de culturele context leidt tot falen. Dit is niet alleen zo in Afrika, maar overal ter wereld. Zelfs in Nederland worden soms gebouwen na een aantal jaar al gesloopt omdat deze cultureel niet geaccepteerd worden, ze zijn bijvoorbeeld gewoonweg ‘lelijk’. De schrijver stelt voor om aan de triade van Vitruvius – Fermitas, Utilitas en Venustas – en de vierde pijler Restituitas (duurzaamheid), ook de natuurlijke culturele context toe te voegen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten